چقدر به نیازهای فرزندتان اهمیت میدهید؟ چقدر از نظر عاطفی به آنان پاسخگو هستید؟ آیا با غفلت عاطفی و اثرات آن بر زندگی فرزندتان آشنا هستید؟ چگونه میتوان غفلت عاطفی را به کمترین حد ممکن رساند؟
اگر پاسخ مناسبی به این سوالات ندارید نگران نباشید. ما در این مقاله شما را با غفلت عاطفی، تاثیرات آن و نحوه کمکردن آن آشنا خواهیم کرد. همچنین در کنار مفهوم غفلت عاطفی، مقاله را به سمت روانشناسی تربیت فرزند میبریم تا با چند مورد از نکات کلیدی در روانشناسی تربیتی کودک هم آشنا شوید و در خانه بتوانید اجرا کنید.
اگر به دنبال روانشناس ایرانی در لندن، سیدنن، ملبون و بقیه شهر های خارج از کشور هستید با مداینفینیت تماس بگیرید.
غفلت عاطفی چیست و چه تاثیری بر زندگی فرزندمان دارد؟
غفلت عاطفی به معنی شکست والدین در برآورده کردن نیازهای عاطفی فرزندشان است. زمانی که والدین در دسترس کودک نباشند، از نظر عاطفی پاسخگوی کودک نباشند و تبادلات عاطفی بسیار محدودی داشته باشند، میتوانیم بگوییم که کودک مورد غفلت عاطفی قرار گرفته است.
غفلت عاطفی در رشد مغزی کودکان تداخل ایجاد میکند، آنان را مستعد اختلالات روانی میکند، بر روابط آینده کودکان تاثیر منفی میگذارد، باعث رشد دلبستگی ناایمن در آنها میشود و در تحصیل آنان نیز اختلال ایجاد میکند. در روانشناسی تربیت فرزند، توجه به نیازهای عاطفی یکی از پایههای رشد سالم کودک است.
در ادامه به چند نمونه از تجربه غفلت عاطفی در دوران کودکی پرداختهایم:
نمونههایی از غفلت عاطفی
از نظر عاطفی در دسترس نبودن
بعضی از والدین از نظر عاطفی در دسترس نیستند. بنابراین ارتباط کودک با آنها از نظر سطح با مشکلاتی مواجه میشود. آنها ارتباطی از نظر عاطفی با کودک خود برقرار نمیکنند و این عواقبی را برای آن کودک به همراه دارد که ناشی از غفلت عاطفی است. یکی از نکات کلیدی در روانشناسی تربیتی کودک این است که «در دسترس بودن هیجانی» با «در خانه بودن» فرق دارد.
نادیدهگرفتن احساس کودک
در بعضی از کودکانی که درگیر غفلت عاطفی میشوند، والدین پاسخگو احساسات آنها نیستند. این کودکان از نظر عاطفی نادیده گرفته میشوند. در چنین شرایطی والدینی که از احساسات کودک غافل هستند ممکن است او را نادیده بگیرند. همچنین ممکن است به کودک عباراتی مانند «گریه نکن»، «قویتر باش» و «مرد گریه نمیکند» را به بچه بگویند. در چنین شرایطی کودک در معرض غفلت عاطفی قرار دارد. در روانشناسی تربیت فرزند تاکید میشود که احساسات کودک باید «دیده و نامگذاری» شود، نه خاموش شود.
محبت نکردن
کودکان نیاز به محبت فیزیکی والدین خود دارند. آنها میخواهند در آغوش گرفته و بوسیده شوند. والدینی که از چنین شکل محبتی به کودک غافل میشوند، ممکن است او را در شرایط نامناسبی قرار دهند و به نیاز او پاسخ ندهد. این یکی از نکات کلیدی در روانشناسی تربیتی کودک برای تقویت احساس امنیت است.
توجه ناکافی
بعضی از کودکان به صورت ذاتی نیاز به توجه بیشتری دارند. به خصوص کودکانی که در دوره رشد خود با مشکلات و عارضههای خاصی روبرو میشوند. آنها ممکن است در مورد سلامتی خود یا حتی زندگیشان احساس نگرانی کنند. خیلی مهم است که به دستاوردهای کودک خود توجه کنید و در مواقعی که پریشانی را تجربه میکند، او را دلداری دهید. در تربیت فرزند از نظر روانشناسی، «دلداری دادن» یکی از ابزارهای اصلی تنظیم هیجان کودک است.
اعتبار ندادن به عواطف کودک
در مواردی کودک تجربهای یا احساساتی را دارد که باید به آن اعتبار داد و به او توجه کرد. در زمانی که کودک این توجه را نمیگیرد با چالشهای روانشناختی متعددی روبرو میشود. به خصوص کودکانی که تجربهای از قلدری در محیط تحصیلی دارند، کاملا نیازمند حمایت و پشتیبانی خانواده خود هستند. در بسیاری از موارد والدین حق را به فرزند خود نمیدهند و ممکن است از رفتار او انتقاد میکنند. در روانشناسی تربیت فرزند، اعتبار دادن یعنی «میفهمم چه احساسی داری» قبل از هر نصیحتی.
تشویق نکردن
کودکان نیاز دارند که در مورد علایق و استعدادهای خود تشویق شوند. در زمانی که والدین آنها را در مسیر یافتن استعداد و توانایی تشویق نمیکنند، ممکن است آن کودک سرخورده شود. چنین تجربیاتی میتواند میزان عزت نفس را در بزرگسالی کودک کاهش دهد و او احساس ارزشمندی نکند. تصور کنید کودکی در ورزش شنا استعداد دارد و این توانایی او نادیده گرفته میشود. یا حتی به سمت ورزش دیگری سوق داده میشود که به آن علاقهای نداد. دقیقا همینجاست که باید برگردیم و به عنوان والدین تصمیم صحیحتری در مورد تشویق کودک خود بگیریم. این هم از نکات کلیدی در روانشناسی تربیتی کودک برای ساختن عزتنفس است.
بخوانید: ادامه دادن به زندگی مشترک به خاطر فرزندان
چند نکته کوتاه از روانشناسی تربیت فرزند که جلوی غفلت عاطفی را میگیرد
در تربیت فرزند از نظر روانشناسی یک اصل مهم وجود دارد: کودک با «پاسخ عاطفی قابل اتکا» رشد میکند. وقتی والدین احساسات کودک را میبینند و به آن پاسخ میدهند، پایههای دلبستگی ایمن (Secure Attachment) قویتر میشود و این موضوع به رشد بهتر هوش هیجانی کودک کمک میکند. همچنین توجه به «نیازهای عاطفی» بخش مهمی از رشد روانی کودک است و غفلت در این بخش میتواند اثرات ماندگار بگذارد.
تجربههای واقعی والدین
در خانههای زیادی این موقعیتها تکرار میشود:
- پدر یا مادری که میگوید: «همه چیز براش فراهمه، ولی انگار از من دوره»؛ و بعد میفهمد ارتباطش بیشتر «وظیفهای» بوده تا «عاطفی».
- والدین شاغلی که بعد از روز کاری، انرژی گفتوگوی عاطفی ندارند و ناخواسته با جملههایی مثل «الان وقتش نیست» کودک را خاموش میکنند.
- والدینی که قصدشان قوی کردن بچه است، اما با نادیده گرفتن احساسات، عملاً در مسیر غفلت عاطفی میافتند.
این تجربهها معمولاً با چند تغییر کوچک قابل اصلاح است.
چگونه از فرزندمان غافل نمانیم؟
به نیازهای کودکتان توجه کنید
شما باید موفق شوید این پیام را به کودک بدهید که همه نیازهایش اهمیت دارند و برای شما مهماند. میزان توجه شما به نیازهای کودک، ارتباط مستقیمی با احساس دوستداشتنی و مهمبودن آنان دارد. سعی کنید که مرتب کودک را در آغوش بگیرید و او را ببوسید. و همچنین نسبت به نیازهای فیزیولوژیکی او حساس باشید. این از روانشناسی تربیت فرزند میآید: کودک باید «دیده شدن» را تجربه کند
پاسخگوی احساسات کودکتان باشید
احساسات کودک را به رسمیت بشناسید و آنان را بهخاطر احساساتشان سرزنش نکنید. احساسات کودک را به او انعکاس دهید و به او نشان دهید که احساساتش برای شما مهماند. با احساسات او برخوردی همدلانه داشته باشید و او را به ابراز احساساتش تشویق کنید. این از نکات کلیدی در روانشناسی تربیتی کودک برای رشد تنظیم هیجان است.
به کودکتان عشق بیقید و شرط دهید
کودک شما باید این پیام را از شما بگیرد که فارغ از همه کمیوکاستیهایش، شما او را دوست دارید. دوستداشتن فرزندتان را محدود به شرط و شروط خاصی نکنید و او را بیقید و شرط دوست داشته باشید. در تربیت فرزند از نظر روانشناسی، این پیام پایه احساس امنیت است.
برای کودکتان وقت بگذارید
وقتگذاشتن و سپری کردن اوقات مشترک یکی از راههای ابراز عشق و علاقه به کودک است. اینگونه شما اتصال عاطفی خود را با کودک قویتر میکنید. به میزانی که تبادلات عاطفی بین شما و کودکتان بیشتر باشد، کودک بیشتر احساس امنیت میکند و بیشتر متوجه این موضوع میشود که شما به او اهمیت میدهید. این هم بخشی از روانشناسی تربیت فرزند است: کیفیت ارتباط حتی از کمیت مهمتر میشود.
سخن نهایی
ما در این مقاله از غفلتعاطفی، تاثیرات آن و راههای دوری از آن سخن گفتیم. غفلت عاطفی به معنی عدم پاسخگویی به احساسات و نیازهای کودک است و میتواند زندگی کودک را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. ما برای غافل نماندن از فرزندمان باید پاسخگوی نیازها و احساسات او باشیم، به او عشق بیقید و شرط دهیم و با او وقت بگذرانیم.
غفلت عاطفی همیشه عمدی نیست؛ گاهی از خستگی، استرس یا ندانستن نکات کلیدی در روانشناسی تربیتی کودک اتفاق میافتد. اگر نگران سلامت روان فرزندتان هستید یا نشانههایی مثل اضطراب، گوشهگیری یا پرخاشگری میبینید، میتوانید با کمک یک متخصص، مسیر تربیت فرزند از نظر روانشناسی را دقیقتر و قابل اجرا در خانه تنظیم کنید.
برای دریافت مشاوره کودک و خانواده با مداینفینیت در تماس باشید.
سوالات متداول (FAQ)
غفلت عاطفی در کودک چیست؟
غفلت عاطفی یعنی والدین در برآورده کردن نیازهای عاطفی کودک شکست بخورند؛ در دسترس نباشند، پاسخ هیجانی کافی ندهند یا تعامل عاطفی محدود باشد. در روانشناسی تربیت فرزند این موضوع یکی از عوامل مهم در شکلگیری احساس امنیت کودک است.
نشانههای غفلت عاطفی در کودکان چیست؟
میتواند شامل کنارهگیری، اضطراب یا غمگینی، مشکل در بیان احساسات، افت عزتنفس، پرخاشگری یا مشکلات ارتباطی باشد.
آیا والدین شاغل بیشتر در معرض غفلت عاطفی هستند؟
گاهی از نظر زمان و انرژی چالش بیشتری دارند، اما شاغل بودن بهخودیخود یعنی غفلت عاطفی نه. در تربیت فرزند از نظر روانشناسی حتی چند دقیقه «توجه کامل و همدلانه» میتواند اثر زیادی داشته باشد.
چه زمانی باید به روانشناس کودک مراجعه کنیم؟
اگر نشانهها شدید یا مداوم است، کودک در خانه/مدرسه افت کرده، رابطه والد-کودک پرتنش شده، یا حس میکنید «یه جای کار میلنگه» و با راهکارهای خانگی بهتر نمیشود، مراجعه کمککننده است. همچنین اگر میخواهید سبک روانشناسی تربیت فرزند را دقیقتر و متناسب با سن کودک اجرا کنید، مشاوره میتواند مسیر را کوتاهتر کند.
