بشر همواره بهدنبال احساس خوشبختی بوده و راههای متعددی را نیز برای رسیدن به آن امتحان کرده است. با نگاهی کوتاه به کتابها و مجلات مختلف میتوان متوجه شد که بسیاری از آنها با هدف رساندن انسان به خوشبختی نوشته شدهاند.
یکی از راههایی که در سالهای اخیر در بین ما انسانها رایج شده، مثبتاندیشی سمی یا همان مثبتگرایی سمی است. بسیارند کتابهایی که به ما تأکید میکنند صرفاً با تمرکز بر جنبههای مثبت زندگی میتوان به خوشبختی و سعادت رسید. عده زیادی نیز به ترویج این آموزهها مشغول شدهاند و مدام با گفتن جملاتی مثل «افکارت را مثبت کن» یا «همهچیز عالیه، فقط مثبت باش!» بهدنبال خوشبخت کردن دیگران هستند.
با این حال، مثبتگرایی سمی میتواند آسیبهای جدی و پنهانی برای سلامت روان ما به همراه داشته باشد. ما در این مقاله قصد داریم به پنج مورد از مهمترین معایب مثبتاندیشی سمی بپردازیم.
مثبتاندیشی سمی چیست و چگونه آن را تشخیص دهیم؟
مثبتاندیشی سمی به نوعی از نگرش گفته میشود که در آن، فرد یا اطرافیانش تلاش میکنند هر احساس ناراحتی، خشم، غم یا ناامیدی را انکار یا سرکوب کنند و تنها احساسات «مثبت» را مجاز بدانند؛ حتی زمانی که شرایط واقعاً دشوار، دردناک یا غیرقابلتحمل است.
جملات رایج مثبتگرایی سمی در زندگی روزمره:
- «ناراحت نباش، شکرگزار باش»
- «همهچیز به یک دلیلی اتفاق میافته»
- «غم نخور، بدترش هم هست»
- «خوشبختی یک انتخابه»
این جملات ممکن است نیت خوبی داشته باشند، اما در عمل میتوانند باعث نادیدهگرفتن تجربه واقعی فرد شوند.
اگر به دنبال دکتر روانشناس خوب در هر شهری از جهان هستید؛ مانند روانشناس ونکوور، ملبورن، سیدنی و… هستید با مداینفینیت تماس بگیرید.
مثالهایی رایج از مثبتگرایی سمی در زندگی روزمره
انکار ناراحتی پس از از دست دادن شغل
زمانی که فردی شغل خود را از دست میدهد، ممکن است از اطرافیانش جملاتی مثل «به بخش مثبت از دست دادن کارت نگاه کن» یا «فقط کافیه مثبت فکر کنی» بشنود. این نوع مثبتاندیشی سمی، بهجای همدلی، باعث میشود فرد احساس کند حق ناراحت بودن ندارد و تجربهاش دیده نمیشود.
سرپوش گذاشتن روی سوگ و فقدان
در زمان از دست دادن یک عزیز، شنیدن عباراتی مثل «هر چیزی به یک دلیلی رخ میدهد» یا «باید قوی باشی» نمونهای از مثبتگرایی سمی است. این رویکرد، فرد را از تجربه سالم سوگ محروم کرده و احساسات حلنشده را در درون او انباشته میکند.
مقصر دانستن فرد بهخاطر ناراحتیاش
جملهی «خوشبختی یک انتخاب است» در ظاهر انگیزشی به نظر میرسد، اما در بستر مثبتاندیشی افراطی، این پیام را منتقل میکند که اگر ناراحت هستی، خودت مقصری. این موضوع فشار روانی شدیدی ایجاد میکند.
معایب مثبتگرایی سمی
سرکوب و نادیدهگرفتن احساسات ناخوشایند
تمرکز افراطی بر جنبههای مثبت زندگی، در چارچوب مثبتگرایی سمی، گاهی به اسم رمزی برای نادیدهگرفتن احساسات ناخوشایند تبدیل میشود. مروجان مثبتاندیشی سمی اغلب تلاش میکنند افراد را از آنچه «افکار و احساسات منفی» مینامند، دور نگه دارند.
اما این رویکرد نهتنها مفید نیست، بلکه باعث فاصله گرفتن فرد از هیجانات واقعی خود میشود. به همین دلیل، سرکوب احساسات و نادیدهگرفتن افکار ناخوشایند، در میان افرادی که درگیر مثبتگرایی سمی هستند، بسیار شایع است.
ایجاد فشار مضاعف برای دوری از احساسات ناخوشایند
مثبتاندیشی افراطی فقط به سرکوب احساسات ختم نمیشود، بلکه فشار روانی مضاعفی نیز به فرد وارد میکند. افرادی که تحت تأثیر مثبتگرایی سمی قرار دارند، اغلب احساس میکنند نباید ناراحت، عصبانی یا ناامید باشند.
در نتیجه، زمانی که فرد نمیتواند احساسات ناخوشایند خود را حذف کند، دچار احساس گناه، اضطراب و ناکارآمدی میشود. این چرخه معیوب، یکی از آسیبهای جدی مثبتاندیشی سمی برای سلامت روان است.
کاهش دریافت کمک و حمایت از دیگران
مثبتگرایی سمی باعث میشود افراد دائماً نقاب شادی، خوشبینی و «حال خوب» بر چهره داشته باشند. این نقاب بهمرور بخشی از هویت فرد میشود و او را وادار میکند همیشه قوی و مثبت به نظر برسد.
در چنین شرایطی، فرد ارتباط خود را با بخش آسیبپذیر وجودش از دست میدهد و دیگر نمیتواند از اطرافیان، دوستان یا حتی روانشناس کمک بگیرد. زیرا مثبتاندیشی سمی مشکلات را انکار میکند و این تصور را ایجاد میکند که نیازی به کمک وجود ندارد.
کاهش احساس واقعی خوشبختی
افرادی که درگیر مثبتگرایی سمی هستند، بیش از حد درگیر مفهوم شادی و خوشبختی میشوند. آنها دائماً به دنبال دلیلی برای شاد بودن میگردند و تلاش میکنند احساسات ناخوشایند را حذف کنند.
در حالی که تحقیقات نشان میدهد وسواس روی شادی و خوشبختی، خود میتواند باعث کاهش رضایت از زندگی، افزایش افسردگی و کاهش احساس خوشبختی واقعی شود. این یکی از تناقضهای مهم مثبتاندیشی سمی است.
کاهش سلامت روان در بلندمدت
در نهایت، مجموعه این عوامل باعث افت جدی سلامت روان میشود. فردی که احساسات ناخوشایند خود را نادیده میگیرد، آنها را سرکوب میکند و به مشکلاتش توجهی ندارد، بهمرور با حجم زیادی از هیجانات حلنشده روبهرو میشود.
این احساسات سرکوبشده، اثرات منفی قابلتوجهی بر سلامت روان دارند و میتوانند زمینهساز اضطراب، افسردگی و فرسودگی روانی شوند؛ مسئلهای که در افراد گرفتار مثبتگرایی سمی بسیار دیده میشود.
تاثیر مثبتگرایی سمی در محیط کار، خانواده و روابط عاطفی
- محیط کار: نادیده گرفتن فرسودگی شغلی با جملاتی مثل «مثبت باش»
- خانواده: بیاعتنایی به احساسات اعضا به بهانه مثبت بود
- روابط عاطفی: عدم همدلی واقعی و سرکوب ناراحتیها برای حفظ ظاهر رابطه
- چگونه با افرادی که دچار مثبتگرایی سمی هستند ارتباط برقرار کنیم؟
- احساسات خود را واضح و محترمانه بیان کنید
- بهجای بحث، روی نیاز خود به همدلی تأکید کنید
- بگویید «الان بیشتر از نصیحت، نیاز به شنیده شدن دارم»
- اگر الگو تکرار شونده است، مرز روانی مشخص کنید
- در صورت آسیبزا بودن رابطه، از کمک تخصصی استفاده کنید
اگر تراپیست های مختلفی را امتحان کردید و از هیچکدام نتیجه مطلوب دریافت نکردید مقاله نتیجه نگرفتن از تراپی را مطالعه بفرمایید.
سخن نهایی درباره مثبتاندیشی سمی
مثبتاندیشی افراطی یا مثبتگرایی سمی، ما را از تجربه واقعی احساساتمان دور میکند و فشار زیادی برای «همیشه مثبت بودن» ایجاد میکند. پذیرش احساسات ناخوشایند، نهتنها نشانه ضعف نیست، بلکه گامی ضروری برای سلامت روان و رشد فردی است.
پذیرش احساسات ناخوشایند، بهجای انکار آنها، یکی از مهمترین قدمها برای داشتن سلامت روان پایدار است. اگر احساس میکنید خودتان یا یکی از اطرافیانتان درگیر مثبتگرایی سمی هستید و این موضوع روی کیفیت زندگی، روابط یا سلامت روان شما تأثیر گذاشته است، صحبت با یک روانشناس میتواند نقطه شروع تغییر باشد.
اگر به دنبال مشاوره روانشناسی آنلاین هستید، میتوانید با متخصصان مداینفینیت در تماس باشید و اولین قدم را برای برقراری ارتباط سالمتر با احساسات خود بردارید.
سوالات متداول
مثبتگرایی سمی چیست؟
مثبتگرایی سمی نوعی نگرش افراطی است که در آن احساسات منفی انکار یا سرکوب میشوند و تنها احساسات مثبت مجاز دانسته میشوند.
فرق مثبتاندیشی سالم و مثبتاندیشی سمی چیست؟
مثبتاندیشی سالم واقعیت احساسات ناخوشایند را میپذیرد، اما مثبتاندیشی سمی آنها را انکار میکند.
چرا مثبتگرایی سمی برای روان خطرناک است؟
زیرا باعث سرکوب هیجانات، افزایش اضطراب، احساس گناه و کاهش سلامت روان میشود.
چطور با کسی که مثبتگرایی سمی دارد رفتار کنیم؟
با بیان شفاف احساسات، درخواست همدلی، تعیین مرز و در صورت لزوم مراجعه به متخصص.
مداینفینیت را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید
اینستاگرام | فیسبوک | ایکس | یوتیوب | لینکدین
