اگر از خودتان ناراضیاید چون مدام تکرار اشتباه دارید (در رابطه، کار، پول، اعتماد، عصبانیت و…)، احتمالاً دنبال حرف انگیزشی نیستید؛ دنبال راهکارید و میخواهید علت تکرار اشتباهات را بفهمید. این مقاله دقیقاً برای همین نوشته شده: هم راهکارهای قابل اجرا میدهد، هم توضیح میدهد چرا بعضیها ناخواسته وارد چرخهی تکرار اشتباهات گذشته میشوند.
هر انسانی در طی زندگی خود بارها و بارها اشتباه میکند. هیچکس نمیتواند از اشتباه اجتناب کند و این خیلی طبیعی است که ما انسانها بارها اشتباه کنیم. با این حال هر اشتباهی با هزینهای همراه است. به همین خاطر باید نهایت سعی خود را بهکار گیریم تا از تکرار اشتباهات زندگی و تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری کنیم.
اگر از خودتان ناراضیاید چون مدام تکرار اشتباه دارید (در رابطه، کار، پول، اعتماد، عصبانیت و…)، احتمالاً دنبال حرف انگیزشی نیستید؛ دنبال راهکارید و میخواهید علت تکرار اشتباهات را بفهمید. این مقاله دقیقاً برای همین نوشته شده: هم راهکارهای قابل اجرا میدهد، هم توضیح میدهد چرا بعضیها ناخواسته وارد چرخهی تکرار اشتباهات گذشته میشوند.
اگر به دنبال روانشناس ایرانی در وین، پاریس، ملبورن و … هستید، مداینفینیت می توانید به شما کمک کند.
قدمهای لازم جهت جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته
اشتباه خود را به رسمیت بشناسید
اولین قدم برای جلوگیری از تکرار اشتباهات زندگی به رسمیت شناختن هر اشتباه است. اینکه بپذیریم اشتباه کردهایم و سعی نکنیم از آن اشتباه فرار کنیم. بسیارند افرادی که مدام اشتباهات خود را بر گردن دیگران میاندازند و دائما آنها را تکرار میکنند. یک اشتباه تا به رسمیت شناخته نشود، دائما تکرار اشتباهات گذشته را به دنبال خواهد داشت. به همین خاطر ضروری است که قبل از هر چیزی بپذیریم که اشتباه کردهایم.
از خودسرزنشگری بپرهیزید
خودسرزنشگری الگوی مخرب دیگری است که افراد در روبرویی با اشتباهات نشان میدهند. خودسرزنشگری جلوی فهم یک اشتباه و عوامل زیربنایی را میگیرد. به همین خاطر فرصت تغییر و جلوگیری از آن را به ما نمیدهد. شما باید بپذیرید که ما انسان هستیم و انسانها هم همگی ناکاملاند. پس از خود انتظار نداشته باشید که همواره بدون اشتباه باشید و خود را بهخاطر اشتباهاتتان سرزنش نکنید؛ چون این سرزنش معمولاً به تکرار اشتباه کمک میکند، نه به درس گرفتن از اشتباهات.
عوامل زیربنایی هر اشتباه را بررسی کنید
در قدم سوم شما باید به سراغ عوامل زیربنایی اشتباهتان بروید. در واقع شما باید به این سوال پاسخ دهید که چه عواملی باعث شدند که شما مرتکب اشتباه شوید؟ فهم این عوامل اطلاعات زیادی را برای جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته به ما میدهد. در واقع تا شما دلایل اشتباهاتتان را نفهمید (یعنی علت تکرار اشتباهات را پیدا نکنید)، هیچگاه فرصت جلوگیری از تکرار آنها را نخواهید داشت.
بر روی نقاط ضعف خود کار کنید
حال که عوامل اشتباهات تکراری زندگی خود را به خوبی میدانید، باید سعی کنید که روی آن عوامل کار کنید. اگر قصد جلوگیری از تکرار اشتباهات زندگی را دارید باید پس از شناسایی ضعفهای خود، روی آنان کار کرده و آنها را ارتقا دهید تا روند تکرار اشتباه شکسته شود.
عادات رفتاری جدیدی شکل دهید
عادات رفتاری جدید در جلوگیری از اشتباهات مجدد بسیار کاربردی هستند. سعی کنید که متناسب با اهداف خود، الگوهای رفتاری سالمتری را در خود شکل دهید. الگوهای رفتاری که به شما کمک میکنند از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری کنید. ساخت عادات جدید کار زمانبری است و انرژی میطلبد. به همین خاطر به خود سخت نگیرید و به خود فرصت دهید تا درس گرفتن از اشتباهات تبدیل به یک مسیر واقعی و پایدار شود.
آگاهانه قدم بردارید
در آخرین قدم نیز شما باید سعی کنید با چشمی باز و آگاهانه حرکت کنید. پس از تعیین اهدافتان به خوبی برنامهریزی کنید، یک نقشه دقیق از اشتباهات قبلی و عواملشان رسم کنید و سعی کنید آگاهانه روبهجلو قدم بردارید. سعی کنید از اعمال بیبرنامه و تکانشی خودداری کنید و با چشمی باز قدم بردارید؛ چون تصمیمهای تکانشی یکی از رایجترین مسیرهای تکرار اشتباه هستند.
بخوانید: چرا بخاطر اشتباهات خود دیگران را سرزنش میکنیم؟
چطور از اشتباهات خود درس بگیریم؟
برای اینکه «پشیمانی» تبدیل به «یادگیری» شود و درس گرفتن از اشتباهات واقعی اتفاق بیفتد، این ۵ قدم ساده را انجام دهید:
- اشتباه را دقیق تعریف کن: «چه کردم؟» نه «من آدم بدیام».
- محرک را پیدا کن: قبل از اشتباه چه چیزی فعال شد؟ (خستگی، اضطراب، ترس از طرد، فشار مالی…)
- هزینه واقعی را بنویس: این تکرار اشتباهات گذشته چه چیزی از تو گرفت؟
- درس یکخطی استخراج کن: «وقتی … میشوم، احتمال دارد … کنم؛ پس دفعه بعد …»
- جایگزین ۲ دقیقهای بساز: یک اقدام کوچک برای لحظه محرک (مکث، ترک موقعیت، یادداشتبرداری، تماس با یک دوست امن…)
- این ۵ قدم کمک میکند اشتباهات زندگی تبدیل به تجربه رشد شوند، نه یک چرخهی تکرار اشتباه.
علت تکرار اشتباهات
گاهی مشکل «بیارادگی» نیست؛ مشکل این است که یک چرخهی مغزی–رفتاری فعال میشود:
- چرخه عادت (Reward ← Routine ← Cue): (محرک/نشانه ← رفتار/روتین ← پاداش) وقتی پاداش فوری باشد، رفتار سریعتر تکرار میشود. این مدل در منابع معتبر حوزه عادت توضیح داده شده است.
- سیستم پاداش و دوپامین: مغز به رفتارهایی که «تسکین فوری» میدهند واکنش نشان میدهد و انگیزه تکرار ایجاد میکند.
- طرحوارههای ذهنی: در طرحوارهدرمانی، طرحوارهها «الگوهای عمیق و خودآسیبزن» هستند که میتوانند باعث شوند زندگی «روی تکرار» بیفتد؛ حتی وقتی نتیجهاش بد است.
- خودویرانگری (Self-Sabotage): وقتی رفتارهایی انجام میدهیم که به اهداف بلندمدت ضربه میزند و مشکل ایجاد میکند.
اینها توضیح میدهد چرا بعضی وقتها با اینکه میدانیم یک تصمیم غلط است، باز وارد تکرار اشتباهات گذشته میشویم.
کیس واقعی از تکرار اشتباه و جلوگیری:
«س.م» (۳۲ ساله) مدام در روابط عاطفی یک الگو را تکرار میکرد: با کوچکترین نشانهی بیتوجهی، مضطرب میشد، شروع به پیامهای پشتسرهم و کنترل میکرد، بحث بالا میگرفت و رابطه خراب میشد. خودش میگفت: «هر بار قول میدم تکرار نکنم، ولی باز هم میشه.»
در روند درمان، مشخص شد یک طرحواره رهاشدگی و یک چرخه عادت فعال میشود:
محرک (دیر جواب دادن) ← رفتار (کنترل/فشار) ← پاداش کوتاهمدت (کاهش اضطراب) ← هزینه بلندمدت (آسیب رابطه)
با تمرین «مکث»، درخواست شفاف، و کار روی طرحوارهها، طی چند ماه دفعات و شدت تکرار اشتباه کم شد و رابطه پایدارتر شد. (این مثال برای نشان دادن مسیر تغییر است، نه وعده نتیجه یکسان برای همه.)
سوالات متداول (FAQ)
چرا همیشه اشتباهات گذشته را تکرار میکنیم؟
چون معمولاً یک محرک تکراری (استرس، ترس، خستگی، احساس طرد…) یک رفتار آشنا را فعال میکند و پاداش فوری (کاهش اضطراب/تخلیه هیجان) باعث تقویت آن میشود؛ یعنی همان چرخه عادت.
همچنین اگر طرحوارههای ذهنی فعال باشند، احتمال تکرار اشتباهات گذشته بیشتر میشود.
چطور میتوانم از اشتباهاتم درس بگیرم؟
با تعریف دقیق اشتباه، پیدا کردن محرکها، نوشتن هزینه واقعی، استخراج یک «درس یکخطی»، و ساختن یک جایگزین کوچک برای لحظهی محرک. این روند کمک میکند اشتباهات زندگی به رشد تبدیل شود نه تکرار اشتباه.
آیا تکرار اشتباه یک مشکل روانشناسی است؟
همیشه نه. اما اگر تکرار مزمن و آسیبزا باشد و چند حوزه زندگی را درگیر کند (رابطه، کار، پول، خشم، اعتماد…) ممکن است با طرحوارهها یا الگوهای خودویرانگری مرتبط باشد و بهتر است ریشهیابی شود.
چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کرد؟
اگر با وجود تلاش هنوز درگیر تکرار اشتباهات زندگی هستید، اگر هزینه جدی دادهاید (رابطه/شغل/بدهی/سلامت روان)، یا اگر حس میکنید «میدانم اشتباه است ولی باز انجامش میدهم»، مراجعه میتواند کمک کند علت تکرار اشتباهات دقیقتر مشخص شود و تغییر پایدار بسازید.
سخن نهایی
کا در این مقاله به معرفی شش راهکار برای جلوگیری از تکرار اشتباهات زندگی پرداختیم. برای جلوگیری از تکرار اشتباه ما اول از همه باید آن اشتباه را به رسمیت شناخته و از خودسرزنشگری بپرهیزیم. در ادامه باید عوامل زیربنایی آن اشتباه را پیدا کنیم (یعنی علت تکرار اشتباهات را بفهمیم)، بر روی آنان کار کنیم، عادات رفتاری جدیدی شکل دهیم و آگاهانه قدم برداریم تا درس گرفتن از اشتباهات واقعاً اتفاق بیفتد و تکرار اشتباهات گذشته کمتر شود.
مداینفینیت را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید
اینستاگرام | فیسبوک | ایکس | یوتیوب | لینکدین
