فکرکردن به گروه درمانی ممکن است با چند تردید همراه باشد: قرار است جلوی چند نفر درباره خودم حرف بزنم؟ اگر نخواستم به سؤالی جواب بدهم چه؟ از کجا بدانم آدم‌هایی که تازه می‌بینم، تجربه من را می‌فهمند؟
این نگرانی‌ها برای کسی که تا امروز فقط مشاوره فردی را تجربه کرده یا هنوز به درمان مراجعه نکرده، قابل‌درک‌اند. صحبت‌کردن درباره مسائل شخصی در حضور چند نفر ناآشنا، با گفت‌وگوی دونفره با درمانگر فرق دارد.
گروه درمانی یکی از روش‌هایی است که در آن، علاوه بر همراهی درمانگر، ارتباط با اعضای دیگر هم بخشی از فرایند درمان است. اگر به دنبال گروه درمانی آنلاین یا جلسات مشاوره گروهی هستید، در ادامه با فضای جلسات روان درمانی گروهی، نقش درمانگر، شرایط مشارکت و تفاوت این روش با مشاوره فردی آشنا می‌شوید.
ارتباط با اعضای دیگر هم بخشی از فرایند درمان است.
هدایت جلسات در چارچوب هدف گروه
شرکت از محل زندگی
بررسی تجربه‌ها و واکنش‌ها
گفت‌وگو به زبان آشنا
جلسات گروه درمانی میتواند برای افرادی مفید باشد که می‌خواهند شیوه ارتباطشان با دیگران را بهتر بشناسند، در بیان خواستهها و تعیین مرزهای شخصی تمرین کنند یا تجربه‌هایشان را در کنار افرادی با دغدغههای مشابه بررسی کنند.
بررسی تعارض‌های مشابه در رابطه‌های مختلف
تمرین بیان احساسات، مخالفت‌کردن و تعیین مرزهای شخصی
شنیدن تجربههای دیگران و دغدغههای مشابه
صحبت درباره تغییر روابط و دشواری‌های سازگاری
توجه به احساسات خود در ارتباط با دیگران
بررسی روابط و تغییرات زندگی در کشور جدید
درباره هدف گروهها، درمانگر و شرایط عضویت اطلاعات بگیرید و گروه متناسب با نیازتان را پیدا کنید.
با موضوع هر گروه آشنا شوید و گروهی را انتخاب کنید که با نیاز امروز شما هم‌خوانی دارد.
پروفایل‌های واقعی مداینفینیت را ببینید و مدارک و زمان‌های در دسترس را بررسی کنید.
برای فارسی‌زبانانی که خارج از ایران زندگی میکنند، امکان شرکت در جلسات گروه درمانی مجازی از محل زندگی و گفت‌وگو به زبان فارسی نیز اهمیت دارد. وقتی فرد بتواند احساساتش را به زبان آشنای خود بیان کند، ممکن است راحت‌تر درباره ظرافت‌های تجربه‌اش حرف بزند.
البته زبان مشترک به‌تنهایی برای انتخاب گروه کافی نیست؛ هدف جلسات و تناسب آن با شرایط فرد هم اهمیت دارند.
در سه قدم، از بررسی شرایط گروه تا شرکت در جلسات آنلاین.
هدف جلسات، تخصص درمانگر و شرایط عضویت را بررسی کنید.
درمانگر درباره هدف گروه، قواعد حضور و شیوه مشارکت توضیح می‌دهد.
میتوانید با توجه به آمادگی خود مشارکت نمایید و درباره موضوعاتی صحبت کنید که مایل به بررسی آن‌ها هستید.
گفت‌وگو با افرادی که زبان و تجربه مهاجرت شما را می‌شناسند.
اطلاع از موضوع، تعداد جلسات و قواعد مشارکت پیش از ثبتنام.
هدایت جلسات توسط متخصص در چارچوب هدف گروه.
شرکت از محل زندگی، بدون نیاز به رفتوآمد.
اگر میخواهید الگوهای ارتباطی خود را بهتر بشناسید، در بیان خواستهها و تعیین مرزها تمرین کنید یا تجربههای خود را در کنار افرادی با دغدغههای مشابه بررسی کنید، گروهدرمانی میتواند یکی از گزینههای شما باشد. مناسببودن آن به هدف گروه و شرایط فرد بستگی دارد؛ در صورت تردید، با یک متخصص مشورت کنید.
خیر. لازم نیست در جلسه اول همه تجربههای شخصی خود را مطرح کنید. میتوانید با فضای گروه آشنا شوید و متناسب با آمادگی خود مشارکت کنید. البته بهتر است از ابتدا درباره قواعد مشارکت و انتظارات گروه اطلاعات داشته باشید.
در گروهدرمانی، اعضا باید به قواعد محرمانگی پایبند باشند؛ اما چون رفتار همه افراد قابلکنترل نیست، محرمانگی مطلق قابل تضمین نیست. پیش از شروع، درباره تعهد اعضا و استثناهای محرمانگی سؤال کنید.
در برخی شرایط، بله. گروهدرمانی و مشاوره فردی میتوانند اهداف متفاوتی را دنبال کنند. بهتر است با توجه به نیازهای خود و با هماهنگی درمانگران مربوط تصمیم بگیرید که آیا استفاده همزمان از این دو روش مناسب است.
در گروهدرمانی آنلاین، اعضا از طریق بستر مجازی در جلسه شرکت میکنند و نیازی به حضور در یک مکان مشترک ندارند. این روش رفتوآمد را حذف میکند، اما کیفیت اینترنت، امکان صحبت در فضای خصوصی و محدودیت مشاهده برخی نشانههای غیرکلامی نیز باید در نظر گرفته شوند.
تعداد جلسات به هدف و ساختار گروه بستگی دارد. بعضی گروهها برای یک دوره مشخص طراحی میشوند و بعضی دیگر مدت طولانیتری ادامه دارند. پیش از ثبتنام، درباره تعداد جلسات و انتظارات درمانی گروه اطلاعات بگیرید.
برای بعضی مهاجران، شرکت در گروهی فارسیزبان فرصتی برای بررسی تجربههای زندگی در کشور جدید و ارتباط با افرادی با دغدغههای مشابه فراهم میکند. بااینحال، انتخاب گروه باید بر اساس نیاز فرد، هدف جلسات و تخصص درمانگر انجام شود.
تجربههای مهاجرت، روابط و تغییرات زندگی را از زاویه‌های مختلف بررسی کنید. برای آشنایی با گروه‌های فعال مداینفینیت، با ما در ارتباط باشید.
گروهدرمانی میتواند برای افرادی مفید باشد که می‌خواهند شیوه ارتباطشان با دیگران را بهتر بشناسند، در بیان خواستهها و تعیین مرزهای شخصی تمرین کنند یا تجربه‌هایشان را در کنار افرادی با دغدغههای مشابه بررسی کنند.
برای مثال، ممکن است در رابطه با همکار، دوست یا شریک عاطفی‌تان نتوانید مخالفت کنید. شاید هم بعد از هر گفت‌وگوی دشوار، بارها حرفهای خودتان و طرف مقابل را مرور کنید و به این فکر بیفتید که چه چیزی را باید طور دیگری می‌گفتید. این موقعیت‌ها میتوانند در گروه به موضوعی برای بررسی تبدیل شوند.
گروهدرمانی بسته به هدف و ساختار آن، ممکن است برای این موارد مناسب باشد:
البته همه گروهها برای یک هدف طراحی نشده‌اند. گروهی که بر مهارت‌های ارتباطی تمرکز دارد، با گروهی که برای بررسی عمیق‌تر تجربههای عاطفی شکل گرفته، یکسان نیست. پیش از انتخاب، باید موضوع جلسات و شرایط شرکت در آن‌ها را بررسی کنید.
اگر با بحران حاد یا شرایطی روبه‌رو هستید که به حمایت فوری نیاز دارد، ارزیابی فردی توسط متخصص اهمیت دارد. در چنین شرایطی، گروهدرمانی به‌تنهایی ممکن است پاسخ‌گوی نیاز شما نباشد.
مهاجرت میتواند شکل رابطه‌های قبلی را تغییر دهد. تماس با خانواده ممکن است به تماس‌های کوتاه میان دو برنامه کاری محدود شود. دوستی‌هایی که زمانی به‌سادگی شکل می‌گرفتند، حالا به زمان و تلاش بیشتری نیاز داشته باشند. حتی ممکن است توضیح بعضی از نگرانی‌ها برای اطرافیان دشوار باشد؛ به‌خصوص وقتی تجربه زندگی در کشور دیگری را نداشته‌اند.
در چنین شرایطی، فرد ممکن است احساس کند برای توضیح‌دادن حال خود باید از ابتدا همه‌چیز را شرح دهد. حضور در گروهی که اعضایش دغدغههای مشترکی دارند، میتواند این فرصت را فراهم کند که تجربههای مهاجرت، روابط و تغییرات زندگی را از زاویه‌های مختلف بررسی کند.
برای نمونه، فردی که پس از مهاجرت در برقراری دوستی‌های نزدیک مشکل پیدا کرده، ممکن است در گروه درباره انتظاراتش از رابطه، نگرانی از طردشدن یا دشواری اعتمادکردن صحبت کند. شنیدن تجربه دیگران هم میتواند به او کمک کند برداشت‌های خودش را دوباره بررسی کند.
بااینحال، همه مهاجران نیازهای یکسانی ندارند و هر گروهی هم برای همه مناسب نیست. هدف جلسات و تناسب آن با شرایط فرد، معیارهای اصلی انتخاب‌اند.
اگر برای اولین بار به مشاوره گروهی فکر می‌کنید، احتمالاً میخواهید بدانید جلسه از کجا شروع میشود و از شما چه انتظاری دارند.
روند جلسات به نوع گروه بستگی دارد. معمولاً درمانگر درباره هدف گروه، قواعد حضور و شیوه مشارکت توضیح می‌دهد. در بعضی گروهها نیز پیش از عضویت، گفت‌وگویی اولیه انجام میشود تا تناسب فرد با گروه بررسی شود.
در طول جلسات، اعضا ممکن است درباره اتفاقات اخیر، احساسات یا روابطشان صحبت کنند. گاهی گفت‌وگو حول تجربه یکی از اعضا شکل می‌گیرد و گاهی درمانگر موضوعی مرتبط با هدف گروه را مطرح میکند. آنچه گفته میشود، به شرایط جلسه و چارچوبی که درمانگر تعیین کرده بستگی دارد.
برای مثال، اگر موضوع گروه ارتباط سازنده و مؤثر باشد، ممکن است درباره موقعیتی حرف بزنید که در آن نتوانسته‌اید مخالفت خود را بیان کنید. شنیدن برداشت دیگران و بررسی واکنش خودتان میتواند به شناخت بهتر شیوه ارتباطی‌تان کمک کند.
ممکن است در جلسه اول بیشتر گوش بدهید تا صحبت کنید. شاید هنوز ندانید چه چیزی را میخواهید مطرح کنید یا ترجیح بدهید ابتدا با فضای گروه آشنا شوید.
لازم نیست از همان ابتدا درباره همه مسائل شخصی‌تان حرف بزنید. میتوانید با توجه به آمادگی خود مشارکت کنید و درباره موضوعاتی صحبت کنید که مایل به بررسی آن‌ها هستید؛ البته در چارچوب قواعد همان گروه.
گاهی خودِ دشواری صحبت‌کردن هم میتواند موضوعی برای بررسی باشد. مثلاً شاید متوجه شوید که هنگام مخالفت دیگران مضطرب می‌شوید یا از اینکه حرفتان اشتباه برداشت شود، نگرانی دارید. این تجربه‌ها میتوانند در گفت‌وگو با درمانگر بررسی شوند.
اعتماد به اعضای گروه معمولاً به زمان نیاز دارد. به همین دلیل، بهتر است پیش از شروع بدانید جلسات چگونه اداره میشوند و در صورت ناراحتی یا بروز اختلاف، چه راهی برای مطرح‌کردن آن وجود دارد.
اعضای گروه ممکن است درباره تجربههای یکدیگر واکنش نشان دهند، سؤال بپرسند یا برداشت متفاوتی مطرح کنند. اما هدف گروهدرمانی این نیست که اعضا برای هم نسخه بپیچند یا مشکلات یکدیگر را حل کنند.
نقش درمانگر این است که گفت‌وگو را در چارچوب هدف گروه نگه دارد و کمک کند اعضا بتوانند با احترام درباره تجربه‌ها و واکنش‌های خود صحبت کنند. اگر اختلاف‌نظر یا تنشی شکل بگیرد، نحوه مواجهه با آن هم میتواند موضوع بررسی باشد.
فرض کنید یکی از اعضا درباره یک اختلاف خانوادگی صحبت میکند. ممکن است فرد دیگری بگوید که در موقعیتی مشابه، احساس متفاوتی داشته است. شنیدن این تفاوت میتواند فرصتی برای دیدن جنبه‌ای تازه از ماجرا باشد؛ بدون اینکه لازم باشد برداشت خودتان را کنار بگذارید.
در گروهدرمانی، حضور چند نفر و گفت‌وگوی آن‌ها به‌تنهایی برای شکل‌گیری یک فرایند درمانی کافی نیست. هدایت گروه به دانش و مهارت حرفهای نیاز دارد؛ از تعیین چارچوب جلسات گرفته تا مدیریت اختلاف‌ها و توجه به نیازهای متفاوت اعضا.
انجمن روان‌درمانی گروهی آمریکا (AGPA) در توضیح روان‌درمانی گروهی می‌نویسد:
“a small number of people meet together under the guidance of a professionally trained therapist”
«تعدادی محدود از افراد، با راهنمایی درمانگری که آموزش حرفهای دیده است، گرد هم می‌آیند.»
حضور درمانگر آموزش‌دیده یکی از ویژگی‌های مهم روان‌درمانی گروهی است. درمانگر باید بتواند به روند تعامل اعضا توجه کند، در صورت لزوم گفت‌وگو را هدایت کند و تشخیص دهد چه زمانی موضوعی به بررسی بیشتر یا کمک تخصصی دیگری نیاز دارد.
برای مثال، اگر یکی از اعضا در بیشتر جلسات سکوت کند یا هنگام شنیدن نظر متفاوتی از گفت‌وگو فاصله بگیرد، درمانگر میتواند به بررسی این واکنش کمک کند؛ البته با توجه به شرایط فرد و هدف گروه.
تجربه و صلاحیت حرفهای فرد برگزارکننده، از مواردی است که پیش از انتخاب گروه باید بررسی شود. بهتر است بدانید درمانگر چه آموزش‌هایی دیده، در چه حوزه‌ای کار میکند و جلسات با چه رویکردی برگزار میشوند.
همچنین لازم است هدف گروه، تعداد و مدت جلسات، شرایط عضویت و قواعد مشارکت مشخص باشند. این اطلاعات به شما کمک میکنند انتخابتان را بر اساس نیاز خود انجام دهید.
در گروهدرمانی آنلاین، اعضا از مکان‌های مختلف در جلسه شرکت میکنند. این شیوه نیاز به رفتوآمد را از بین می‌برد و برای کسانی که دسترسی محدودی به خدمات حضوری دارند، میتواند امکان مناسبی باشد.
در عین حال، شرایط برگزاری آنلاین نیازمند توجه به چند نکته است. ممکن است برخی نشانههای غیرکلامی در تماس تصویری کمتر دیده شوند یا مشکلات اینترنت روند گفت‌وگو را مختل کنند. همچنین هر عضو باید فضایی داشته باشد که بتواند بدون شنیده‌شدن توسط دیگران در جلسه صحبت کند.
پیش از شروع، بهتر است درباره بستر برگزاری، شیوه مواجهه با قطع ارتباط و قواعد مربوط به حریم خصوصی اطلاعات بگیرید.
وقتی قرار است درباره مسائل شخصی‌تان در حضور چند نفر صحبت کنید، باید بدانید چه قواعدی برای حفظ حریم خصوصی وجود دارد.
در گروهدرمانی، درمانگر باید درباره محرمانگی، مسئولیت اعضا و محدودیت‌های آن توضیح بدهد. اعضا نیز باید متعهد شوند اطلاعات شخصی دیگران را خارج از گروه بازگو نکنند. بااینحال، چون رفتار همه اعضا کاملاً تحت کنترل درمانگر نیست، نمی‌توان محرمانگی مطلق را تضمین کرد.
انجمن روانشناسی آمریکا (APA) در راهنمای خود درباره گروهدرمانی به این موضوع اشاره میکند:
“However, there’s no absolute guarantee of privacy when sharing with others, so use common sense when divulging personal information.”
«بااینحال، هنگام به‌اشتراک‌گذاشتن مسائل با دیگران، هیچ تضمین مطلقی برای حفظ حریم خصوصی وجود ندارد؛ بنابراین، هنگام مطرح‌کردن اطلاعات شخصی، با سنجیدگی تصمیم بگیرید که چه چیزهایی را بیان می‌کنید.»
در جلسات آنلاین، حفظ حریم خصوصی به محیط حضور اعضا هم بستگی دارد. برای مثال، اگر از خانه در جلسه شرکت می‌کنید، بهتر است در اتاقی باشید که دیگران نتوانند صحبت‌ها را بشنوند.
برای رعایت حریم خصوصی خود و دیگر اعضا، چند نکته را در نظر بگیرید:
محرمانگی ممکن است در شرایط مشخصی، مانند وجود خطر جدی آسیب به خود یا دیگران یا الزام قانونی، محدود شود. حدود این استثناها به قوانین مربوط و شرایط حرفهای درمانگر بستگی دارد و باید پیش از شروع جلسات روشن شود.
گروهدرمانی سال‌هاست برای کمک به افرادی که با مشکلات روان‌شناختی مختلف روبه‌رو هستند، استفاده میشود. شواهد پژوهشی هم از اثربخشی این روش در بسیاری از شرایط حمایت میکنند. انجمن روانشناسی آمریکا در گزارشی در سال ۲۰۲۳، به پژوهش‌هایی اشاره کرده که گروهدرمانی را با درمان فردی مقایسه کرده‌اند و نشان می‌دهند این روش میتواند برای بسیاری از مراجعان مفید باشد.
اما وقتی صحبت از گروهدرمانی آنلاین است، هنوز پرسش‌هایی وجود دارد. در یک مرور پژوهشی که سال ۲۰۲۴ در مجله Community Mental Health Journal منتشر شد، ۳۳ مقاله درباره گروهدرمانی آنلاین بررسی شدند. موضوعاتی مثل ارتباط میان اعضا، نقش درمانگر و حفظ حریم خصوصی از جمله مواردی بودند که در این مطالعات مورد توجه قرار گرفتند.
این پژوهش‌ها نشان می‌دهند که برگزاری جلسات گروهدرمانی آنلاین امکان‌پذیر است، اما کیفیت تجربه به عواملی مثل نحوه اداره جلسات و شرایط اعضا هم بستگی دارد.
در مشاوره فردی، جلسه به بررسی مسائل و اهداف شما اختصاص دارد. این فضا میتواند برای پرداختن به موضوعات شخصی یا نیازهایی که به توجه اختصاصی نیاز دارند مناسب باشد.
در گروهدرمانی، علاوه بر گفت‌وگو با درمانگر، تجربه و واکنش اعضای دیگر هم بخشی از فرایند است. ممکن است از شنیدن تجربه یک نفر متوجه شوید که در موقعیتی مشابه، واکنشی متفاوت داشته‌اید یا الگوی رفتاری خودتان را بهتر بشناسید.
| معیار | گروهدرمانی | مشاوره فردی |
|---|---|---|
| فضای جلسه | تعامل با درمانگر و اعضای گروه | گفت‌وگوی اختصاصی با درمانگر |
| موضوعات مورد بررسی | موضوع مشترک گروه یا تجربههای اعضا، متناسب با هدف جلسات | نیازها و اهداف اختصاصی فرد |
| تجربه ارتباطی | فرصت بررسی تعامل با افراد مختلف | فرصت بررسی عمیق‌تر تجربههای شخصی در رابطه با درمانگر |
| انتخاب روش | متناسب با هدف گروه | متناسب با نیازها و اهداف فرد |
هیچ‌کدام از این روش‌ها برای همه افراد انتخاب بهتری نیستند. اگر میخواهید درباره یک موضوع بسیار شخصی صحبت کنید یا به توجه اختصاصی نیاز دارید، ممکن است مشاوره فردی نقطه شروع مناسبی باشد. اگر هم بررسی روابط و تعامل با دیگران برایتان اهمیت دارد، گروهدرمانی میتواند گزینه‌ای برای بررسی باشد.
در بعضی شرایط، می‌توان از هر دو روش استفاده کرد. بهتر است این تصمیم با توجه به نیازهای شما و با هماهنگی درمانگران مربوط گرفته شود.
پیش از ثبتنام در جلسات مشاوره گروهی، بهتر است چند موضوع را روشن کنید:
برای آشنایی با گروه‌های فعال مداینفینیت، با ما در ارتباط باشید.
