خشم گاهی اولین نشانهای است که به ما میگوید چیزی در یک موقعیت نیاز به توجه دارد. شاید کسی از حدومرزمان عبور کرده، شاید انتظاری داریم که هنوز دربارهاش حرف نزدهایم یا شاید مدتی است شرایطی را تحمل میکنیم که باید تغییر کند. یکی از فواید خشم این است که کمک میکند این موقعیتها را زودتر جدی بگیریم.
خشم از اصلیترین هیجانات ما است. ما به خشم به عنوان یک احساس آزاردهنده و منفی نگاه میکنیم و تجربه خشم همواره مورد نکوهش قرار میگیرد. اغلب اوقات از کنترل خشم صحبت میشود و کمتر به کارکردهای خشم سالم اشاره میشود. با این حال ما باید بدانیم که خشم مانند هر هیجان دیگری کارکردهای خود را دارد و اینگونه نیست که تماما مخرب باشد. ما در این مقاله به پنج مورد از فواید خشم اشاره میکنیم. البته پیش از آن ضروری است که ذکر کنیم خشم و پرخاشگری مترادف یکدیگر نیستند و اشاره به کارکردهای خشم به معنی تایید پرخاشگری نیست.

خشم سالم چه فرقی با پرخاشگری دارد؟
فرض کنید طرف مقابل چند بار وسط حرفتان شروع به صحبت میکند. ممکن است عصبانی شوید. اگر بگویید «صبر کن، میخوام حرفم رو کامل کنم»، روشن میگویید چه میخواهید. همین احساس ممکن است به شکل توهین یا تهدید هم بروز پیدا کند. رفتاری که انتخاب میکنیم، مسیر گفتوگو را عوض میکند.
| در همان موقعیت | چه اتفاقی میافتد؟ |
|---|---|
| احساس خشم | از اینکه چند بار حرفمان قطع شده، عصبانی میشویم. |
| بیان سالم خشم | میگوییم میخواهیم جملهمان را تمام کنیم. |
| رفتار پرخاشگرانه | با توهین، تحقیر یا تهدید واکنش نشان میدهیم. |
وقتی عصبانی میشویم، یک سؤال میتواند کمک کند: «دقیقاً چه چیزی در این موقعیت برایم مهم بود؟» جوابش گاهی روشن میکند لازم است درباره چه چیزی حرف بزنیم.
کارکردهای خشم
فایده خشم در موقعیتهای مختلف فرق میکند. گاهی توجه ما را به رفتاری جلب میکند که آزارمان داده و گاهی به ما انگیزه میدهد مسئلهای را پیگیری کنیم که مدتی به تعویق افتاده است. در ادامه، پنج کارکرد خشم را با مثال مرور میکنیم.
خشم از ما مراقبت میکند
خشم به ما کمک میکند که از خودمان دفاع کنیم. اگر خشم نبود دیگران به راحتی میتوانستند به ما آسیب بزنند و هرگونه که میخواهند با ما رفتار کنند. تجربه خشم به ما کمک میکند که خطرات و تهدیدها را شناسایی کنیم. خشم در واقع نوعی زنگ هشدار است که به ما نشان میدهد بعضی چیزها آنگونه که باید نیستند. پس به صورت کلی میتوان خشم را اول از همه یک سپر دفاعی معرفی کرد.
خشم محرکی برای تغییر است
خشم به ما میگوید که موقعیتی که در آن قرار گرفتهایم نیاز به تغییر دارد. ما اگر از دست خودمان و دیگران خشمگین نمیشدیم، نیاز به تغییر را نیز احساس نمیکردیم. خشم میتواند به عنوان یک محرک بسیار مهم به ما کمک کند که تغییرات بزرگی را رقم بزنیم.
بیان سالم خشم به بهتر شدن رابطه کمک میکند
تجربه خشم در رابطه به ما کمک میکند که الگوهای ارتباطی خود را تغییر دهیم و با یکدیگر بهتر رفتار کنیم. خشم به ما کمک میکند که با انتظارات خودمان و طرف مقابل بیشتر آشنا شویم و رفتارهای مخرب خود را حذف کنیم. تصور کنید که طرف مقابلتان در رابطه هیچوقت خشمگین نمیشد، چگونه میتوانستید بفهمید که چه چیزی را دوست دارد و چه چیزی آزارش میدهد؟ به صورت کلی خشم میتواند به ما کمک کند که بیشتر با انتظارات یکدیگر آشنا شویم و در رابطه بهتر رفتار کنیم.
گاهی وقتی میگوییم «عصبانیام»، هنوز خودمان هم دقیق نمیدانیم چه چیزی ناراحتمان کرده. مثلاً اگر کسی قرارمان را در لحظه آخر لغو کند، شاید از بههمخوردن برنامه عصبانی شویم و درعینحال دلخور باشیم چون برای دیدنش ذوق داشتیم. وقتی این را هم بگوییم، طرف مقابل بهتر میفهمد چرا آن قرار برایمان مهم بوده.
در رابطه با نوجوان هم شنیدن دلیل عصبانیتش میتواند شروع یک گفتوگو باشد. اگر بحثها مدام به همان نقطه برمیگردند و حرف زدن در خانه سخت شده، مشاوره آنلاین برای نوجوانان میتواند فرصتی باشد تا نوجوان درباره چیزی که آزارش میدهد حرف بزند.
خشم از ارزشهای ما مراقبت میکند
به چند مورد از دفعاتی که خشمگین شدهاید فکر کنید. بنظرتان چه چیزی در همه آنها مشترک است؟! آنچه که در هنگام تجربه خشم به ما یادآوری میشود این است که بعضی از ارزشهایمان زیر پا گذاشته شدهاند. هر کدام از ما بایدها و نبایدهایی برای خود داریم و خشم میتواند تخطی دیگران از این ارزشها را به ما هشدار دهد. ما اگر به خشمهایمان نگاه کنیم بدون شک میتوانیم بسیاری از ارزشهایمان را بشناسیم.
خشم از بیعدالتی خبر میدهد
خشم بسیاری از اوقات به ما خبر میدهد که حقی از ما ضایع شده و یا حقی از ما در آستانه ضایعشدن است. خشم به ما کمک میکند که جلوی ناعدالتیها بایستیم و به دیگران اجازه ندهیم که حقوق ما را زیر پا بگذارند. خشم در واقع به خوبی ما را در جهت حدومرزگذاری سوق میدهد و به ما کمک میکند که در مقابل ناعدالتیها بایستیم.
گاهی خشم از این میآید که موقعیتی را ناعادلانه دیدهایم. مثلاً اگر وظیفهای که قرار بوده بین اعضای تیم تقسیم شود، چند بار پشت سر هم به شما واگذار شده، میتوانید اول بپرسید تقسیم کار بر چه اساسی انجام میشود و بعد بگویید چه تغییری را منصفانهتر میدانید.

چطور خشممان را بدون پرخاشگری بیان کنیم؟
گاهی آنقدر از اتفاقی عصبانی هستیم که هنوز نمیتوانیم دربارهاش درست حرف بزنیم. میتوانیم کمی به خودمان فرصت بدهیم و بعد بپرسیم «دقیقاً چی من رو عصبانی کرد؟ از طرف مقابل چی میخوام؟»
فرض کنید بعد از مهاجرت، یکی از همکاران در محل کار جدیدتان چند بار اسمتان را اشتباه تلفظ کرده است. بعد از جلسه میتوانید بگویید «اسم من اینطوری تلفظ میشه. ممنون میشم دفعه بعد همینطور صدام کنی.» گفتن یک درخواست مشخص به طرف مقابل فرصت میدهد که به آن پاسخ بدهد.
اگر در گفتوگوهای مختلف واکنش مشابهی دارید و بعداً از آن پشیمان میشوید، در مقاله تراپی آنلاین برای مدیریت خشم توضیح دادهایم که در جلسات مشاوره چطور میشود روی این واکنشهای تکراری کار کرد.
اگر گفتنِ چیزی که عصبانیتان کرده سخت است
اگر موقع عصبانیت حرفتان را نگه میدارید یا بعد از گفتوگو از واکنشتان پشیمان میشوید، میتوانید با یک روانشناس فارسیزبان مداینفینیت درباره موقعیتهایی که شما را عصبانی میکنند و راههای بیان خشمتان صحبت کنید.
سخن نهایی
ما در این مقاله به معرفی پنج مورد از مهمترین کارکردهای خشم پرداختیم. خشم همواره مخرب و ناسالم نیست و میتواند به ما در مراقبت از خودمان، ارزشهایمان و حقوقمان مراقبت کند. خشم همچنین میتواند به روابط ما کمک کند و ما را به سمت تغییر هل دهد
اگر بیان خشم در رابطه یا محیط کار برایتان دشوار است، میتوانید از خدمات مشاوره ایرانیان خارج از کشور در مداینفینیت استفاده کنید و آنلاین با یک روانشناس فارسیزبان صحبت کنید. در جلسه مشاوره فردی آنلاین میتوانید موقعیتهایی را که بیشتر عصبانیتان میکنند مرور کنید و راهی برای بیان خواستهها و حدومرزهایتان پیدا کنید.
پرسشهای متداول درباره فواید خشم
آیا خشم همیشه نشانه بیعدالتی است؟
خشم میتواند از احساس بیعدالتی، ناکامی یا برداشتی که از رفتار دیگری داشتهایم بیاید. اگر موقعیت مبهم است، پرسیدن «منظورت از اون حرف چی بود؟» کمک میکند بفهمیم چه اتفاقی افتاده است.
آیا هر بار عصبانی میشویم باید همان لحظه حرف بزنیم؟
میتوانیم زمان گفتوگو را انتخاب کنیم. اگر هنوز خیلی عصبانی هستیم، میشود گفت «الان بهتره کمی فاصله بگیرم، بعد دربارهاش حرف بزنیم.»
خشم چه زمانی میتواند مفید باشد؟
وقتی خشم کمک میکند بفهمیم چه چیزی نیاز به تغییر دارد. مثلاً اگر چند بار بدون هماهنگی برای وقتتان برنامه ریختهاند، عصبانیت میتواند یادآوری کند که وقتش است درباره این موضوع حرف بزنید و بخواهید دفعه بعد اول با شما هماهنگ کنند.





