ممکن است در کارتان موفق باشید، دوستان خوبی داشته باشید و از بیرون زندگی آرامی به نظر برسد؛ اما وقتی اشتباهی می‌کنید، خودتان را بیشتر از هر کس دیگری سرزنش کنید. شاید در جمع نظرتان را نگویید، از مخالفت دیگران بترسید یا برای اینکه کسی را ناراحت نکنید، خواسته‌های خودتان را کنار بگذارید. این تجربه‌ها همیشه به معنای عزت نفس پایین نیستند، اما اگر مرتب تکرار شوند، ارزش دارد بررسی کنیم چه تصویری از خودمان داریم و این تصویر چطور بر رابطه‌ها و انتخاب‌هایمان اثر می‌گذارد.
گروه درمانی عزت نفس یکی از روش‌هایی است که می‌تواند به شناخت این الگوها کمک کند. در این شیوه، فرد علاوه بر گفت‌وگو با درمانگر، در تعامل با اعضای دیگر گروه نیز فرصت پیدا می‌کند واکنش‌های خود را بشناسد، بازخورد دریافت کند و شیوه‌های تازه‌ای برای ارتباط با دیگران را تجربه کند. در این مقاله می‌خوانید گروه‌درمانی عزت نفس چیست، چه کسانی می‌توانند از آن بهره ببرند، جلسات آن چگونه پیش می‌روند و این روش چه تفاوتی با کارگاه‌های آموزشی یا مشاوره فردی دارد.
گروه درمانی عزت نفس چیست؟
گروه درمانی عزت نفس نوعی روان‌درمانی است که در آن چند نفر با راهنمایی یک درمانگر آموزش‌دیده، روی مسائل مرتبط با احساس ارزشمندی، خودپنداره و رابطه با خود کار می‌کنند. در این جلسات، اعضا می‌توانند درباره تجربه‌هایی صحبت کنند که در زندگی روزمره برایشان دشوار است؛ برای مثال، ترس از قضاوت دیگران، احساس ناکافی‌بودن، حساسیت به انتقاد یا دشواری در بیان خواسته‌ها. تفاوت مهم این روش با مطالعه کتاب‌های خودیاری یا شرکت در یک کارگاه آموزشی این است که تغییر فقط در سطح دانستن اتفاق نمی‌افتد. فرد می‌تواند الگوهای رفتاری و عاطفی خود را در تعامل واقعی با دیگران مشاهده کند و با کمک درمانگر درباره آن‌ها فکر کند.
برای مثال، کسی که همیشه نگران است دیگران از او ناراحت شوند، ممکن است حتی در گروه درمانی هم از مخالفت‌کردن بترسد. همین موقعیت می‌تواند فرصتی باشد تا بررسی کند هنگام مخالفت چه انتظاری از دیگران دارد، از چه چیزی می‌ترسد و چگونه می‌تواند بدون نادیده‌گرفتن نیازهای خود، رابطه‌اش را حفظ کند. البته گروه‌درمانی یک روش واحد با برنامه‌ای یکسان برای همه نیست. بعضی گروه‌ها بر اصول شناختی‌رفتاری تکیه دارند، بعضی بر روابط بین‌فردی تمرکز می‌کنند و بعضی دیگر از رویکردهای درمانی متفاوتی بهره می‌برند. بنابراین محتوای جلسات و شیوه کار به رویکرد درمانگر، هدف گروه و نیاز اعضا بستگی دارد.
عزت نفس با اعتمادبه‌نفس چه تفاوتی دارد؟
این دو مفهوم به هم مرتبط‌اند، اما یکسان نیستند.
اعتمادبه‌نفس معمولاً به احساس توانایی در انجام یک کار یا مواجهه با موقعیتی مشخص مربوط می‌شود. ممکن است فردی در کارش مهارت زیادی داشته باشد و هنگام ارائه در جمع عملکرد خوبی نشان دهد، اما در روابط شخصی همچنان خودش را دوست‌داشتنی یا ارزشمند نداند.
عزت نفس بیشتر به ارزیابی کلی فرد از ارزشمندی خودش مربوط است؛ اینکه در مجموع چه نگاهی به خودش دارد و تا چه اندازه می‌تواند با وجود اشتباه‌ها، محدودیت‌ها و ناکامی‌ها، برای خودش احترام قائل باشد.
به همین دلیل، موفقیت در یک زمینه لزوماً به معنای عزت نفس بالا نیست. گاهی فرد برای احساس ارزشمندی به موفقیت، تأیید دیگران یا بی‌نقص‌بودن وابسته می‌شود و با کوچک‌ترین شکست، نگاهش به خودش به‌شدت تغییر می‌کند.
کارل راجرز، روانشناس برجسته و از چهره‌های اصلی رویکرد انسان‌گرایانه، در کتاب در مسیر انسان شدن (On Becoming a Person, 1961) به نکته‌ای مهم درباره پذیرش خود اشاره می‌کند:
«تناقض جالب این است که وقتی خودم را همان‌طور که هستم می‌پذیرم، می‌توانم تغییر کنم.»
این ایده با یکی از جنبه‌های مهم عزت‌نفس ارتباط دارد: برای تغییر دادن خودمان، لزوماً نباید از آنچه اکنون هستیم بیزار باشیم. وقتی ارزشمندی خود را فقط به موفقیت‌ها، تأیید دیگران یا بی‌نقص بودن گره می‌زنیم، هر اشتباه می‌تواند به دلیلی برای سرزنش خودمان تبدیل شود. اما پذیرش خود به معنای نادیده گرفتن ضعف‌ها نیست؛ یعنی بتوانیم آن‌ها را ببینیم، بدون اینکه تمام ارزش خود را زیر سؤال ببریم.
در گروه‌درمانی، شنیدن تجربه‌های دیگران و مواجهه با برداشت‌هایی که از ما دارند، می‌تواند فرصتی برای بازنگری در قضاوت‌های سخت‌گیرانه‌مان درباره خودمان فراهم کند. البته این فرایند برای همه یکسان نیست و به عواملی مانند نیازهای فرد، فضای امن گروه و شیوه هدایت درمانگر بستگی دارد.
اعتمادبه‌نفس یعنی احساس توانایی در یک کار یا موقعیت مشخص، اما عزت نفس ارزیابی کلی شما از ارزشمندی خودتان است. برای همین ممکن است کسی در کارش موفق و با اعتمادبه‌نفس باشد، اما همچنان خودش را ارزشمند یا دوست‌داشتنی نداند.
گروه درمانی عزت نفس برای چه کسانی مناسب است؟
گروه‌درمانی ممکن است برای افرادی مفید باشد که در رابطه با خود یا دیگران با الگوهای تکرارشونده‌ای روبه‌رو هستند و می‌خواهند آن‌ها را بهتر بشناسند. برای مثال:
- افرادی که مدام خودشان را با دیگران مقایسه می‌کنند: موفقیت دیگران را نشانه عقب‌ماندن خودشان می‌دانند و به‌سختی می‌توانند توانایی‌ها یا پیشرفت‌های خود را ببینند.
- کسانی که به تأیید دیگران وابسته‌اند: مخالفت یا نارضایتی دیگران برایشان آن‌قدر دشوار است که گاهی از خواسته‌های خودشان می‌گذرند.
- افرادی که از اشتباه‌کردن می‌ترسند: یک خطا را به‌جای اتفاقی در یک موقعیت، نشانه‌ای از بی‌کفایتی کلی خود می‌دانند.
- کسانی که در بیان نیازها و مرزهایشان مشکل دارند: نه‌گفتن، درخواست کمک یا صحبت‌کردن درباره ناراحتی برایشان دشوار است.
- افرادی که در روابطشان مرتب احساس طردشدن می‌کنند: ممکن است از واکنش‌های دیگران برداشت‌های منفی داشته باشند یا برای حفظ رابطه، خودشان را بیش از حد با خواسته‌های طرف مقابل هماهنگ کنند.
- کسانی که می‌خواهند الگوهای ارتباطی خود را بشناسند: به‌ویژه اگر در رابطه‌های مختلف، تجربه‌های مشابهی مانند ترس از قضاوت، احساس نادیده‌گرفته‌شدن یا دشواری در اعتمادکردن را تکرار می‌کنند.
وجود یکی از این تجربه‌ها به‌تنهایی به معنای پایین‌بودن عزت نفس یا ضرورت شرکت در گروه‌درمانی نیست. انتخاب این روش باید با توجه به هدف فرد، وضعیت روانی، آمادگی برای مشارکت در گروه و ارزیابی درمانگر انجام شود.
همچنین گروه‌درمانی همیشه جایگزین درمان فردی نیست. اگر فرد با بحران حاد، علائم شدید یا نیازهایی روبه‌رو باشد که در قالب گروه به‌خوبی قابل رسیدگی نیستند، ممکن است درمان فردی یا ترکیبی از روش‌ها مناسب‌تر باشد.
ارزشمندی‌ات را در کنار دیگران دوباره کشف کن
اگر نگاه منفی به خودتان روی روابط و تصمیم‌هایتان اثر گذاشته، با روانشناسان فارسی‌زبان مداینفینیت در ارتباط باشید تا مسیر مناسب شما، گروهی یا فردی، مشخص شود.
چگونه با کمک درمان گروهی عزت نفس خود را تقویت کنیم؟
گروه‌درمانی صرفاً فرصتی برای شنیدن تجربه‌های دیگران نیست. آنچه می‌تواند به تغییر کمک کند، بررسی تجربه‌ها، شناخت الگوهای تکراری و تمرین واکنش‌های تازه در فضایی درمانی است.
۱. الگوهایی را ببینیم که در رابطه‌ها تکرار می‌شوند
بعضی رفتارها در نگاه اول به نظر می‌رسد فقط به یک موقعیت خاص مربوط‌اند. برای مثال، فردی ممکن است در محیط کار از مخالفت با همکارش بترسد، در رابطه عاطفی خواسته‌هایش را بیان نکند و در جمع دوستان نگران باشد که مبادا حرف نامناسبی بزند.
در گروه‌درمانی می‌توان بررسی کرد که آیا این موقعیت‌ها وجه مشترکی دارند؛ مثلاً ترس از طردشدن، حساسیت به انتقاد یا این باور که برای پذیرفته‌شدن باید همیشه مطابق انتظار دیگران رفتار کرد.
شناخت این ارتباط‌ها به فرد کمک می‌کند به‌جای برخورد جداگانه با هر اتفاق، الگوی زیربنایی را بررسی کند.
۲. نگاه خودمان به خودمان را زیر سؤال ببریم
وقتی فرد مدت زیادی خودش را ناتوان، دوست‌نداشتنی یا کمتر از دیگران بداند، ممکن است اتفاق‌های روزمره را هم بر اساس همین برداشت تفسیر کند.
برای مثال، اگر دوستی به پیامی دیر پاسخ دهد، ممکن است فرد فوراً نتیجه بگیرد که برای او اهمیتی ندارد. در گروه‌درمانی می‌توان درباره چنین برداشت‌هایی گفت‌وگو کرد، شواهد موافق و مخالف آن‌ها را بررسی کرد و احتمال تفسیرهای دیگر را در نظر گرفت.
هدف این نیست که فرد همیشه برداشت مثبت داشته باشد یا هر انتقادی را نادیده بگیرد؛ بلکه یاد بگیرد میان اتفاقی که رخ داده و نتیجه‌ای که درباره ارزش خودش می‌گیرد، تفاوت بگذارد.
۳. بازخورد واقعی دیگران را تجربه کنیم
یکی از ویژگی‌های گروه‌درمانی این است که فرد می‌تواند در یک رابطه واقعی، واکنش‌های خود را مشاهده کند.
فرض کنید کسی مطمئن است اگر درباره ناراحتی‌اش صحبت کند، دیگران او را فردی حساس یا دردسرساز می‌دانند. وقتی در گروه درباره این نگرانی حرف می‌زند، ممکن است با پرسش‌ها و بازخوردهایی روبه‌رو شود که به او کمک کنند برداشت خود را دقیق‌تر بررسی کند.
البته بازخورد گروه همیشه مثبت یا یکسان نیست و قرار نیست نظر اعضای دیگر معیار ارزشمندی فرد باشد. نقش درمانگر این است که به اعضا کمک کند تجربه‌هایشان را با احترام مطرح کنند و درباره تأثیر آن‌ها بر یکدیگر فکر کنند.
۴. به‌جای راضی نگه‌داشتن همه، نیازهای خود را هم در نظر بگیریم
اگر فرد برای پذیرفته‌شدن عادت کرده است همیشه موافقت کند، ممکن است حتی متوجه نشود چه زمانی از خواسته‌های خودش می‌گذرد.
در گروه‌درمانی می‌توان موقعیت‌هایی را بررسی کرد که در آن‌ها فرد به‌جای بیان نظر واقعی‌اش سکوت می‌کند، از ترس ناراحت‌شدن دیگران عذرخواهی می‌کند یا مسئولیت احساسات همه را بر عهده می‌گیرد.
با تمرین تدریجی، فرد می‌تواند شیوه‌های روشن‌تر و محترمانه‌تری برای بیان خواسته‌ها و مرزهای خود پیدا کند. این تغییر لزوماً به معنای ازبین‌رفتن ترس نیست؛ گاهی فرد ابتدا با وجود اضطراب حرفش را می‌زند و بعد به‌تدریج تجربه تازه‌ای از ارتباط به دست می‌آورد.
۵. اشتباه‌کردن را از بی‌ارزش‌بودن جدا کنیم
یکی از الگوهایی که می‌تواند عزت نفس را تحت‌تأثیر قرار دهد، یکی‌گرفتن عملکرد با ارزش شخصی است. در این حالت، موفقیت به معنای ارزشمندبودن و شکست به معنای بی‌کفایتی تلقی می‌شود.
در فرایند درمان می‌توان این رابطه را بررسی کرد: آیا یک اشتباه واقعاً درباره تمام توانایی‌های فرد اطلاعات می‌دهد؟ آیا می‌توان مسئولیت یک رفتار نادرست را پذیرفت، بدون اینکه کل شخصیت خود را زیر سؤال ببریم؟
این تمایز به معنای فرار از مسئولیت نیست. فرد می‌تواند اشتباهش را بپذیرد، پیامدهای آن را جبران کند و همچنان نگاه محترمانه‌ای به خودش داشته باشد.
آیا درمان گروهی می‌تواند اعتمادبه‌نفس و عزت نفس را افزایش دهد؟
پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند مداخلات روان‌شناختی می‌توانند به بهبود عزت نفس کمک کنند؛ بااین‌حال، میزان اثر به نوع درمان، شرایط شرکت‌کنندگان و نحوه اجرای مداخله بستگی دارد.
برای بررسی اثربخشی مداخلات روان‌شناختی در تقویت عزت نفس، این دو پژوهش می‌توانند تصویر دقیق‌تری به ما بدهند.
در یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل منتشرشده در مجله Psychological Bulletin در سال ۲۰۲۱، پژوهشگران نتایج مطالعات مربوط به مداخلات افزایش عزت نفس در بزرگسالان را بررسی کردند. یافته‌ها نشان داد که این مداخلات، در مجموع، با بهبود عزت نفس همراه بوده‌اند؛ هرچند میزان بهبود با توجه به نوع مداخله و شیوه اجرای آن متفاوت بوده است. این نتیجه نشان می‌دهد که عزت نفس می‌تواند در فرایندهای روان‌شناختی هدف کار قرار بگیرد، اما برای انتخاب روش مناسب باید به شرایط فرد و نوع مداخله توجه کرد.
در پژوهشی دیگر که در سال ۲۰۲۲ انجام شد، پژوهشگران امکان‌پذیری یک برنامه ۱۲ جلسه‌ای گروه‌درمانی شناختی‌رفتاری را برای افرادی که در خدمات روان‌پزشکی بستری بودند در جهت افزایش عزت نفس، بررسی کردند. نتایج اولیه از بهبود عزت نفس و برخی علائم روان‌شناختی پس از مداخله حکایت داشت. بااین‌حال، این مطالعه با محدودیت‌هایی همراه بود و برای نتیجه‌گیری درباره ماندگاری اثرات و تعمیم آن‌ها به گروه‌های دیگر، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
در مجموع، این یافته‌ها از ظرفیت مداخلات روان‌شناختی برای کمک به بهبود عزت نفس حمایت می‌کنند؛ اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که هر نوع گروه‌درمانی برای همه افراد مؤثر است. اثربخشی به عواملی مانند رویکرد درمانی، نیازهای شرکت‌کنندگان و نحوه اجرای جلسات بستگی دارد. گروه‌درمانی نیز زمانی می‌تواند به تقویت عزت نفس کمک کند که اعضا فرصت پیدا کنند الگوهای خود را بشناسند، درباره تجربه‌هایشان بازخورد بگیرند و آموخته‌های جلسات را در زندگی روزمره به کار ببرند.
جلسات گروه درمانی عزت نفس چگونه برگزار می‌شود؟
ساختار جلسات با توجه به رویکرد درمانگر و برنامه گروه متفاوت است، اما معمولاً چند بخش اصلی دارد.
آشنایی و تعیین چارچوب گروه
در ابتدای کار، درمانگر درباره هدف گروه، شیوه برگزاری جلسات، انتظارات از اعضا و اصولی مانند احترام متقابل و محرمانگی توضیح می‌دهد. اعضا نیز فرصت پیدا می‌کنند درباره هدف خود از شرکت در گروه صحبت کنند.
محرمانگی یکی از اصول مهم کار گروهی است؛ بااین‌حال، چون چند شرکت‌کننده در گروه حضور دارند، درمانگر نمی‌تواند محرمانه‌ماندن اطلاعات را به‌طور مطلق تضمین کند. به همین دلیل، قواعد مربوط به حفظ حریم خصوصی باید از ابتدا روشن باشند.
بررسی تجربه‌های روزمره
در ادامه، اعضا ممکن است موقعیت‌هایی را مطرح کنند که در آن‌ها احساس ناکافی‌بودن، ترس از قضاوت یا دشواری در بیان خواسته‌هایشان را تجربه کرده‌اند. درمانگر به اعضا کمک می‌کند به افکار، احساسات و رفتارهای مرتبط با این موقعیت‌ها توجه کنند و ارتباط میان آن‌ها را بهتر بفهمند.
تمرین شیوه‌های تازه ارتباطی
بسته به برنامه گروه، ممکن است تمرین‌هایی برای بیان احساسات، نه‌گفتن، دریافت بازخورد، بررسی افکار خودانتقادگر یا مواجهه با موقعیت‌های دشوار انجام شود. این تمرین‌ها قرار نیست افراد را به کسانی تبدیل کنند که هیچ‌وقت تردید یا اضطراب ندارند. هدف این است که بتوانند در موقعیت‌های دشوار، انتخاب‌های آگاهانه‌تری داشته باشند و صرفاً بر اساس ترس از قضاوت واکنش نشان ندهند.
مرور تجربه‌ها و ادامه کار در زندگی روزمره
در پایان جلسات، ممکن است اعضا درباره چیزی که از گفت‌وگوها فهمیده‌اند یا موقعیتی که می‌خواهند در زندگی روزمره متفاوت با آن برخورد کنند، صحبت کنند. تغییر معمولاً به یک جلسه محدود نمی‌شود. تکرار تجربه‌ها، فرصت بازنگری و تمرین خارج از جلسات می‌توانند در فرایند یادگیری نقش داشته باشند. مدت و تعداد جلسات به برنامه درمانی مشخص بستگی دارد و نمی‌توان برای همه افراد زمان یکسانی تعیین کرد.
گروه‌درمانی بهتر است یا مشاوره فردی؟
هیچ‌کدام برای همه افراد انتخاب برتر نیستند. هر روش مزایا و محدودیت‌های خودش را دارد و انتخاب مناسب باید بر اساس نیاز فرد و ارزیابی متخصص انجام شود. گروه‌درمانی می‌تواند برای کسانی مفید باشد که می‌خواهند الگوهای ارتباطی خود را در تعامل با دیگران بشناسند، بازخورد دریافت کنند و تجربه کنند که در مواجهه با دشواری‌های مشابه تنها نیستند. درمان فردی فرصت بیشتری برای تمرکز بر تجربه شخصی، تاریخچه زندگی و مسائل خصوصی فراهم می‌کند. همچنین ممکن است برای افرادی مناسب‌تر باشد که در حال حاضر برای صحبت‌کردن در جمع آمادگی ندارند یا به رسیدگی متمرکزتری نیاز دارند. در برخی شرایط، ترکیب درمان فردی و گروهی نیز می‌تواند در نظر گرفته شود. تصمیم‌گیری درباره این موضوع به هدف درمان، وضعیت فرد و نظر متخصص بستگی دارد.
چطور درمانگر مناسب برای گروه درمانی عزت نفس انتخاب کنیم؟
صرف اینکه یک گروه با عنوان «افزایش عزت نفس» معرفی شده باشد، برای انتخاب آن کافی نیست. بهتر است پیش از ثبت‌نام، چند موضوع را بررسی کنید:
- تخصص و تجربه درمانگر: درباره تحصیلات، صلاحیت حرفه‌ای و تجربه او در اجرای گروه‌درمانی پرس‌وجو کنید.
- رویکرد درمانی: بپرسید گروه بر چه رویکردی استوار است و جلسات معمولاً چگونه پیش می‌روند.
- هدف و ساختار گروه: مشخص کنید گروه برای چه افرادی طراحی شده، چند جلسه دارد و چه انتظاراتی از اعضا وجود دارد.
- حریم خصوصی و قواعد گروه: درباره محرمانگی، شیوه مدیریت اختلاف‌ها و نحوه برخورد با موقعیت‌های دشوار سؤال کنید.
- تناسب با شرایط خودتان: اگر نگرانی‌هایی درباره شرکت در گروه دارید، آن‌ها را پیش از شروع با درمانگر مطرح کنید تا مشخص شود این روش برای وضعیت فعلی شما مناسب است یا نه.
اگر هنوز مطمئن نیستید که گروه‌درمانی برایتان انتخاب مناسبی است، گفت‌وگوی اولیه با یک متخصص می‌تواند به روشن‌شدن گزینه‌های موجود کمک کند.
پرسش‌های متداول درباره گروه درمانی عزت نفس
گروه درمانی عزت نفس چیست؟
گروه درمانی عزت نفس نوعی روان‌درمانی است که در آن چند نفر با راهنمایی درمانگر، مسائل مرتبط با احساس ارزشمندی، خودانتقادی و روابط بین‌فردی را بررسی می‌کنند. اعضا می‌توانند از گفت‌وگو، بازخورد و تمرین‌های درمانی برای شناخت بهتر الگوهای خود استفاده کنند.
آیا گروه‌درمانی واقعاً به افزایش عزت نفس کمک می‌کند؟
شواهد پژوهشی نشان می‌دهند برخی مداخلات روان‌شناختی، از جمله برنامه‌های گروهی شناختی‌رفتاری، می‌توانند به بهبود عزت نفس کمک کنند. بااین‌حال، میزان اثر به نوع مداخله، شرایط فرد و کیفیت اجرای برنامه بستگی دارد و نتیجه یکسانی برای همه تضمین نمی‌شود.
چند جلسه گروه‌درمانی برای تقویت عزت نفس لازم است؟
تعداد جلسات به رویکرد درمانی، هدف گروه و نیاز شرکت‌کنندگان بستگی دارد. بعضی برنامه‌ها کوتاه‌مدت‌اند و برخی به جلسات بیشتری نیاز دارند. بهتر است درباره مدت و ساختار برنامه مشخص، مستقیماً از درمانگر سؤال کنید.
آیا برای شرکت در گروه‌درمانی باید حتماً عزت نفس پایینی داشته باشیم؟
خیر. ممکن است فرد بخواهد الگوهای خودانتقادی، دشواری در بیان خواسته‌ها یا حساسیت به قضاوت دیگران را بهتر بشناسد، بدون اینکه لزوماً عزت نفس پایینی داشته باشد. تناسب گروه با نیاز فرد باید در ارزیابی اولیه بررسی شود.
آیا در گروه‌درمانی باید درباره مسائل خصوصی زندگی صحبت کنیم؟
میزان و نوع مشارکت به شرایط فرد و قواعد گروه بستگی دارد. اعضا نباید برای افشای جزئیات خصوصی تحت فشار قرار بگیرند، اما مشارکت در گفت‌وگوهای مرتبط با اهداف درمانی معمولاً بخش مهمی از فرایند است. بهتر است پیش از شروع، درباره مرزهای شخصی و اصول محرمانگی با درمانگر صحبت کنید.
تفاوت گروه‌درمانی عزت نفس با کارگاه افزایش عزت نفس چیست؟
کارگاه معمولاً بر آموزش اطلاعات و تمرین‌های عمومی تمرکز دارد، درحالی‌که گروه‌درمانی فرایندی درمانی با هدایت متخصص است که در آن تجربه‌های شخصی، الگوهای ارتباطی و واکنش‌های عاطفی اعضا بررسی می‌شوند. البته ساختار برنامه‌ها متفاوت است و بهتر است پیش از ثبت‌نام، ماهیت دقیق آن‌ها را بررسی کنید.
این مطلب توسط تیم محتوای مداینفینیت تهیه و از نظر دقت علمی و وضوح توضیحات، با همکاری روانشناسان مجموعه بازبینی شده است. هدف آن کمک به شناخت بهتر موضوع است و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان تخصصی نیست.
